ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

قدیمی‌ترین کلیسای ارامنه‌ی جهان در ایران

این مطلب در سایت «رادیو فرهنگ» منتشر شده است.

ایران کشوری کهن با تمدنی غنی است که در طول سالیان و قرن‌ها دستخوش تحولات، جنگ‌ها و تغییرات فراوان شده است. این کشور در طول تاریخ پر افت‌وخیز خود اقوام و مردمان بسیاری را به خود دیده و ادیان و فرهنگ‌های گوناگونی را میزبان بوده. تأثیر این گوناگونی فرهنگ‌ها را می‌توان در آثار هنری، کتاب‌ها و معماری شهرهای مختلف مشاهده کرد.

معماری ایران اگرچه قرن‌هاست که با فرهنگ اسلامی پیوند خورده، اما در گوشه و کنار کشور بناهای کم‌نظیری از معماری غیراسلامی نیز دیده می‌شود که به یادگارهای ماندنی در دنیا تبدیل شده‌اند. قره‌کلیسا یکی از همین بناها است که در ماکو و بیست کیلومتری شمال شرق شهرستان چالدران واقع شده و به قدیمی‌ترین کلیسای ارامنه‌ی جهان معروف است. این کلیسا ـ کلیسای طاطائوس نیز نامیده می‌شود ـ در سال 1387 در فهرست جهانی آثار تاریخی یونسکو ثبت شد. قره‌کلیسا بر روی مزار طاطائوس، حواری حضرت مسیح (ع) احداث شده که بعدها روی قبر او نمازخانه‌ی کوچکی ساختند و در قرن هفتم میلادی به کلیسای بزرگی تبدیل شده است.


قره در زبان آذری به معنای سیاه است. در گذشته در بنای این کلیسا از سنگ‌های سیاه استفاده شده بود، اما بعد از بازسازی این بنا در سال 1810میلادی، سنگ‌های سفید جایگزین سنگ‌های قدیمی شد، اما کلیسا به همان نام معروف ماند. وجود سنگ‌های سیاه و سفید در این کلیسا حاکی از قلیان تفکر مذهبی است، چنان‌که در مسجدالنبی نیز چنین سنگ‌هایی دیده می‌شود. این کلیسا تلفیقی از معماری ایرانی ـ اسلامی و ارمنی است. بر روی طاق‌های کلیسا حجاری‌های اسلیمی دوران قاجار دیده می‌شود. وجود کتیبه‌ای سنگی در سردرِ این بنا نیز بیان‌گر این است که کلیسا یک‌بار در دوره‌ی قاجار توسط عباس‌میرزا مرمت شده است. 

شکل کلی بنا برگرفته از کوه آرارات است. از آنجا که ایران مهد هم‌زیستی اقوام و دینهای مختلف بوده، پس از فشار دولت ارمنستان بر مبلغان دین مسیح گروهی به ایران مهاجرت کرده و در این منطقه ساکن شده‌اند. علت وجود برج‌وبارو ایجاد امنیت در کلیسا بوده و چنان‌که از دیوارهای سنگی آن پیداست، این کلیسا زمانی به عنوان قلعه‌ی جنگی استفاده می‌شده. وجود اتاق‌های بسیار و زیرزمین‌های خنک برای انبار مواد غذایی و شرایط موجود برای اسکان حدود 2000 نفر دلیل دیگری بر این مدعاست. مجموعه‌ی قره‌کلیسا، شامل سه کلیسای اصلی با نام‌های قره‌کلیسا یا سنت تادئوس (طاطائوس)، سنت استپانوس و زورزور است. کلیسای طاطائوس دارای دو گنبد زیبا در اندازه 24 متر و 5/18 متر است که گنبد کوچک‌تر در قسمت کلیسای قدیمی و سیاه، و گنبد بزرگ‌تر در بخش جدیدتر و بزرگ‌تر یا قسمت سفید قرار دارد. موقعیت جغرافیایی کلیسا طوری است که اطراف آن را از هر طرف کوه دربرگرفته است و کنار آن رودخانه‌ای جاری است. دیوارهای کلیسا قطور است و درمیان آن‌ها درهای کوچکی قرار دارد. قسمت‌های خارجی بنا پوشیده از نقش‌های گل و بتّه و تصاویر انسانی و داستانی است. وجود نقش‌برجسته‌ها در این کلیسا نشان از هنر و ذوق هنرمندانی ماهر و باتجربه دارد که در نهایت زیبایی این آثار را خلق کرده‌اند. قره‌کلیسا از نظر معماری یکی از زیباترین کلیساهای ارمنیان در ایران محسوب می‌شود.


در معماری ارمنی زاویه‌ی تابش نور بسیار مهم است. در ضلع شرقی کلیسا، نورگیری به شکل صلیب قرار گرفته و نور پس از عبور از این نورگیر در روزهای یکشنبه، علامت صلیب را در میان کلیسا ایجاد می‌کند.

قره‌کلیسا در بین ارامنه مقدس است و بسیاری از آن‌ها فرزندان خود را برای غسل تعمید به این کلیسا می‌برند، در آنجا جشن می‌گیرند، گوسفند قربانی می‌کنند و از خدا و مسیح خواسته‌‌های خود را طلب می‌کنند.

+ تبسّم غبیشی ; ۱۱:٢٥ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۱۱/٢٩
comment نظرات ()