ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

پل باستانی شالو

این مطلب در سایت «رادیو فرهنگ» منتشر شده است.

پل شالو، یکی از پل‌های ساخته شده در دوره‌ی ساسانیان است. این پل بر روی یکی از سرشاخه‌های رود کارون و در مسیر راه شوسه ایذه ـ دره‌ی دز ساخته شده است. ارتفاع پایه‌هایی پل حدود ۱۵۰ متر است و بر روی دره‌ای تنگ احداث شده. پل شالو از مهم‌ترین راه‌های ارتباطی جنوب ایران بود که خوزستان را به فلات مرکزی ایران متصل می‌کرد. البته باید خاطر نشان کرد که این پل، در دوره‌ی هخامنشی، اصفهان را به شهرهای ایذه و شوشتر متصل می‌کرد. مصالح مورد استفاده در این پل شامل قلوه‌سنگ، سنگ‌های تراشیده و ملات گچ و آهک است.

دزپارت یا دژپارت جاده‌ای پلکانی است که در گذشته با تکیه بر کوه و سنگ، بنا شده و معماری جاده‌سازی ایران را در یکی از سخت‌ترین تنگه‌ها و دره‌های فلات مرکزی ایران به نمایش می‌گذارد. این جاده‌ی تاریخی به صورت سنگ‌فرش و محصور با دیواره‌های صخره‌ای ساخته شده و در دوره‌های مختلف تاریخی با نام‌های نردبانی، پلکانی، سلطانی، اتابکی، علویان، لینچ و بختیاری از آن نام برده شده. هم اکنون بخش‌هایی از این جاده در محور شهرکرد به اصفهان، تنگه درکش و ورکش، کتولا و بلوط بلند مشهود است. جاده‌ی دزپارت را می‌توان از انشعابات مهم جاده‌ی ابریشم دانست که هند را به مکران (سیستان) و کارمانیا (کرمان) و ایساتیس (یزد ) و جی (اصفهان) و آیاپیز (ایذه) را به اهواز و اهواز را به بغداد می‌رسانده. از آنجا به جاده‌ی ابریشم متصل می‌شده و تا اروپا طی می‌شده است.

در دوره‌ی ساسانیان ایذه یکی از شهرهای اهواز به شمار می‌رفت که در کنار شهرهای سوسن و ایوه از رونق و آبادانی بسیاری برخوردار بودند. در این دوره پل‌سازی در ایذه و سوسن رونق زیادی داشت و حداقل پنج پل در این دوره ساخته و یا بازسازی شده است که بقایای آن‌ها هنوز برجاست. یکی از قدیمی‌ترین، بزرگ‌ترین و معروف‌ترین این پل‌ها پل  شالو است که در قلمرو طایفه‌ی شالوی بختیاری،  در حد فاصل شهرهای دهدز و ایذه بر روی رودخانه خروشان کارون قرار گرفته است. این پل از مهم‌ترین گذرگاه‌هایی است که خوزستان را به فلات مرکزی ایران وصل می‌کند. در گذشته جمع زیادی از عشایر ایل بختیاری برای کوچ ایل‌راه دز پارت را انتخاب می‌کردند. در قدیم این پل با تلفیقی از چوب و طناب ساخته شده بوده. بعدها با استفاده از کابل دو سر پل را به هم وصل کردند و چیزی شبیه به اتاقک افراد و دام‌ها را جابه‌جا می‌کرد. پل شالو در طول تاریخ و در منابع مختلف با نامهایی مانند: خره‌زاد، خورزاد، دزپارت، دسفارت و ایذج معرفی شده است.


پل شالو همچنین نقش مهمی در رونق جاده باستانی  دزپارت داشته است. این راه مهم در دوره‌ی ایلامی ساکنان دو سوی رشته کوه زاگرس را در سرزمین فعلی بختیاری به هم متصل می‌کرد. در دوره‌ی هخامنشی، اصفهان را به خوزستان (شوشتر، ایذه و اصفهان) مرتبط می‌ساخت. شاید هم وجه تسمیه آن از  پارت‌ها (اشکانیان) گرفته شده باشد و وجود دژی که سربازان پارتی از آن محافظت می‌کردند و همچنین عبور سپاه پارت از همین جاده برای گسترش قلمرو حکم‌رانان اشکانی، سبب شده که نام پارت بر آن این جاده بماند.

امروزه به جای پل قدیم شالو، برای ارتباط طرفین کوه و تردد وسایل نقلیه سنگین پلی آهنی احداث شده است. پس از آبگیری کارون سه دو سد عظیم قوسی بر روی دریاچه‌ی سد کارون سه ساخته شده است که آن را به نام پل‌های شهدای شالو نامیده‌اند.

+ تبسّم غبیشی ; ٦:٢٧ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۱٢/٢٠
comment نظرات ()