ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

ایران کوچک

این مطلب در سایت «رادیو فرهنگ» منتشر شده است.

شهر کَــرَج در غرب تهران واقع شده و مرکز استان البرز است. کرج از دیرباز به دلیل شهرت به داشتن آب و هوای ییلاقی و مطلوب و دل‌پذیر مهاجرپذیر بوده و از این جهت پس از تهران در رده‌ی دوم قرار دارد. این شهر جمعیتی حدود دو میلیون نفر دارد و با توجه به جوان بودن جمعیت آن به‌عنوان یکی از کلان‌شهرهای ایران محسوب می‌شود. کرج پس از تهران و مشهد سومین منطقه‌ی پرجمعیت ایران است و از این رو مانند تهران، از شهر کرج نیز با صفت بزرگ نام می‌برند.


شهر کرج در کرانه‌ی غربی رود کرج و در دامنه‌ی جنوبی رشته کوه البرز قرار گرفته‌ است. این شهر از شمال به استان مازندران، از جنوب به شهرستان شهریار و استان مرکزی، از غرب به شهرستان ساوجبلاغ و استان قزوین و از شرق به تهران محدود است. کوه‌های البرز استان مازندران و کرج را از هم جدا کرده و دهستان‌های کرج درمیان دره‌های پرپیچ‌وخم البرز و در اطراف جاده‌ی زیبای چالوس قرار دارند.

درباره وجه تسمیه‌ی کرج طبق مستندات تاریخی گفته‌اند که در گویش محلی تاتی از لغت کاوک یا کاواک مأخوذ است و به معنی میان‌تهی است و منظور شهری است که درمیان تپه‌ها واقع شده است. روایت دیگری نام کرج را برگرفته از کلمه‌ی کوه‌رج به‌معنی محلی که کوه‌های ردیف شده دارد می‌داند. برخی نیز نام کرج را منتج از واژه‌ی اکراج به‌معنی بانگ و فریاد می‌دانند. زیرا در گذشته در تپه‌ی باستانی آتشگاه و کوه‌های مرادتپه و کلاک و قلعه‌دختر شهرستانک برای خبر رسانی و دیده‌بانی آتش می‌افروختند و بدین وسیله مردم را از هجوم دشمنان باخبر می‌ساختند. کرج در روزگار باستان مبدأ بسیاری از خبرها برای ری بوده است. در فرهنگ نفیسی کرج به معنی چاک و شکاف آمده و آن رودخانه‌ای جاری در شکاف کوه‌های شمال غربی ری است. همچنین در کتب مختلف آمده، لفظ کرج از کلمه کرژ به معنی کوهپایه نیز هست.


شهر کرج از دوران پیش از تاریخ سرزمینی پرجاذبه و مرکز آبادانی بوده است. آثار باقیمانده در عهد باستان و دوران حکومت هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان در منطقه‌ی کرج گواه این اهمیت است که کرج در روزگار گذشته از تمدن پیشرفته‌ای برخوردار بوده. وجود آثار باستانی فراوان در گوشه و کنار این جلگه و در حاشیه‌ی راه‌های ارتباطی کهن، بیان‌گر این است که منابع طبیعی آب و همچنین خاک حاصلخیز دامنه‌های البرز و دشت منتهی به آن برای زندگی مناسب بوده است. تپه‌های آق‌تپه، مرادتپه و تپه مردآباد، قلعه‌های تاریخی تنگ‌گسیل و شهرستانک و همچنین آثار معماری دوران اسلامی همچون برج میدانک مغولی، پل و کاروانسرای شاه‌عباسی، کاخ‌های قاجاری و پهلوی حکایت از استمرار استقرارهای پی‌در‌پی در این منطقه دارد.

کرج درگذشته مدتی قسمتی از مازندران و زمانی بخشی از ری بوده و گاهی از روستاهای طالقان یا شهرستانک محسوب می‌شده است. تا پیش از حمله‌ی مغولان رفت‌وآمدِ کاروان‌ها بیشتر از راه سگزآباد و شهریار به ری بوده. اما پس از آن راه قزوین ـ کرج ـ ری جایگزین آن شده است. اهمیت شهر کرج در دوره‌ی صفویه به دلیل قرار گرفتن در مسیر قزوین به تهران و تبریز بیشتر شده و کاروانسراها، پل‌ها و قلعه‌های بسیاری در این مسیر احداث شده است. باشکوه‌ترین دوره‌ی تاریخی شهر کرج، دوره‌ی قاجاریه به ویژه عصر فتحعلی‌شاه و ناصرالدین‌شاه بوده است. در این دوره کرج به علت هم‌جواری با پایتخت و قرار گرفتن بر سر راه ارتباطی سلطانیه و تبریز مورد توجه سلیمان‌میرزا نیز بوده. مجموعه‌ی سلیمانیه‌ی کرج به این دوران بازمی‌گردد.


در حوزه‌ی فرمانداری کرج بیش از صد اثر باارزش فرهنگی ـ تاریخی شناسایی شده که از آن جمله می‌توان به کاروانسرای شاه‌عباسی، پل تاریخی کرج، روستای آتشگاه، آتشکده‌ی تخت رستم، کاخ سلیمانیه و کاخ مروارید (شمس) اشاره کرد. جاده‌ی زیبای کرج ـ چالوس، باغ سیب مهرشهر، مجموعه‌ی سد امیرکبیر، آرامگاه شاه‌زاده سلیمان، آرامگاه امام‌زاده طاهر که مدفن بسیاری از ناموران شعر و هنر معاصر ایران است، باغ لاله‌ی گچسر، دره‌ی ارنگه، دهکده‌ی واریان، روستای برغان، دریاچه و سد طالقان، روستای آغشت، غار یخ‌مراد، دره‌ی پل‌خواب، روستای وینه، آبشار آدران و کوه باغستان شماری از دیگر جاذبه‌های گردشگری و طبیعی شهر کرج هستند.

+ تبسّم غبیشی ; ٢:۳٠ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/۱/٩
comment نظرات ()