ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

از عیلام تا ایلام

این مطلب در سایت «رادیو فرهنگ» منتشر شده است.

استان ایلام در جنوب غربی و در منطقه‌ای کوهستانی در کشور ایران واقع شده و حدود ۱/۲ درصد از مساحت کل کشور را به خود اختصاص داده است. این استان در غرب با کشور عراق، در جنوب با استان خوزستان، در شرق با استان لرستان و در شمال با استان کرمانشاه همسایه‌ است. مرکز استان ایلام، شهر ایلام است و دیگر شهرهای مهم آن عبارتند از: آبدانان، ایوان، دره‌شهر، دهلران و مهران.


کلمه‌ی ایلام برگرفته واژه‌ی سامی عیلام به معنای جای بلند و منطقه‌ی کوهستانی است که با گذر زمان و برای پرهیز از حرف «ع» عربی، امروزه به شکل ایلام نوشته می‌شود. زمانی به این ناحیه «پشت‌کوه» می‌گفتند، اما در دوران پادشاهی رضاشاه و به منظور یادآوری عظمت تمدن عیلام باستان، نام روستای حسین‌آباد، به ایلام تغییر یافت و بعدها این روستا به عنوان شهر و مرکز استانی به نام ایلام انتخاب شد. تمدن باستانی عیلام در استان‌های فارس و خوزستان امروزی تمرکز داشت اما تصمیم هیأت وزیران رضاشاه برای نام‌گذاری استان ایلام به این موضوع برمی‌گردد که منطقه‌ی پشت‌کوه نیز در دوره‌هایی بخشی از ناحیه عیلام باستان بوده‌ است.


عیلامی‌ها شاخه‌ای از اقوامی بودند که حدود پنج هزار سال قبل از میلاد از آسیای میانه به ایران وارد شده و در جنوب غرب ایران امروزی ساکن شدند و توانستند دولتی مقتدر با قدمتی سه هزار ساله ـ از سال ۳۵۰۰ قبل از میلاد تا ۶۴۵ قبل از میلاد ـ تشکیل دهند.

عیلامیان دولت خود را که شامل خوزستان، اطراف کوه‌های بختیار، لرستان، پشت‌کوه و انشان یا انزان فارس بود، هم‌زمان با دولت سومری‌ها تشکیل دادند و شهر شوش را به عنوان پایتخت خود برگزیدند. در اوایل حکومت شهرهای اهواز و «خایدالو» یا همان خرم آباد امروز از مهم‌ترین شهرهای آنان به حساب می‌آمد. اما بعدها، سرزمین تحت سلطه‌شان را تا نواحی مرکزی و شرقی ایران گسترش دادند.

عیلامیان کشور خود را «هلتمتو» به معنی «سرزمین خدا» می‌نامیدند. در کتیبه‌های بابلی نیز، عیلام را «آلامتو» یا «آلام» به معنای کوهستان یا «کشور طلوع خورشید» ذکر کرده‌اند. همچنین سومری‌های ناحیه‌ی بین النهرین، آن را «ایلام» به معنای «کشور کوهستانی» نامیدند و اکدی‌ها هم نام ایلام را از سومری‌ها اخذ کردند. دولت مقتدر عیلام، پس از سه‌هزار سال با حمله‌ی آشور بنی پال ـ پادشاه آشور ـ منقرض شد.

ایلام در دوران مادها، هخامنشیان، سلوکیان و اشکانیان، به جهت همسایگی با همدان، کردستان، کرمانشاه، لرستان و از همه مهم‌تر قرار گرفتن در کنار شوش ـ خوزستان امروزی ـ دارای تمدن مهمی بوده است. در عهد ساسانیان سرزمین ایلام امروزی را ایالت‌های «مهرجانقذق» و «ماسبذان» تشکیل داده بود که پس از تصرف اعراب، مسلمانان آن را «سرزمین جبال یا کوهستان» نامیدند. ایالت «جبال» که مرکز آن «سیمره» بود تحت حکومت بغداد و بصره درآمد و تا نیمه‌ی اول قرن چهارم هجری به حیات خود ادامه داد. با وقوع زلزله در سال ۳۳۴ ه.ق، این منطقه به طور کامل از بین رفت و در دوران قاجار و با ورود «‌حسین قلی خان ابوقداره» به منطقه‌ی پشت‌کوه، بار دیگر رونق گرفت تا این‌که از سال ۱۳۰۹ شمسی در تقسیمات کشوری، ایلام بخشی از استان پنجم یعنی کرمانشاه گشت.


وقوع حوادث طبیعی وغیر طبیعی همچون بیماری‌های واگیردار، خشکسالی، جنگ‌های خارجی و قومی و درنهایت سیاست‌های حکومتی در چند قرن گذشته تاریخ پرافت‌وخیز و سرشار از جابه‌جایی و مهاجرت برای اقوام ایلامی داشته است. با این حال استان ایلام محل زندگی اقوام مختلف لر، لک، کرد و عرب است که سالیان متمادی با تعامل فرهنگی و مسالمت زندگی می‌کنند.

ایلام یکی از استان‌های نفت‌خیز ایران محسوب می‌شود و دارای ۱۱درصد منابع گاز ایران است. با این حال بیشتر فعالیت اقتصادی مردم این استان کشاورزی و دامداری ‌است. مهم‌ترین محصول کشاورزی استان ایلام گندم است. وجود کوهستان‌ها، جنگل‌ها، مراتع و نیز مناطق گرمسیری و سردسیری در مجاورت یکدیگر، بهترین شرایط را برای پرورش زنبور عسل نیز فراهم آورده است. اما صنعت استان ایلام عمدتاً در قالی‌بافی خلاصه می‌شود.

از نقاط دیدنی استان ایلام می‌توان به دریاچه‌های دوقلوی بسیار زیبا و قلعه‌ی تاریخی و انبارهای هزاردر آبدانان (دوره ساسانیان)، آتشکده‌های موشکان و چهارطاقی، طاق شیرین و فرهاد و طاق رستم، شهرهای  باستانی ماداکتو  و گم‌گم، دره‌ی ارغوان، دریاچه‌ی سد ایلام و چشمه‌های آب گرم اشاره کرد.

+ تبسّم غبیشی ; ۸:٥٧ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/۱/٢٥
comment نظرات ()