ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

سرگذشت آبادان

این مطلب در سایت «رادیو فرهنگ» منتشر شده است.

شهرستان آبادان در جنوب غربی ایران و در استان خوزستان قرار دارد. پس از اهواز این شهر مهم‌ترین شهر خوزستان است. آبادان دارای فرودگاه و بندر است و به دلیل داشتن پالایشگاه نفت و هم‌مرزی با کشور عراق، از زمان جنگ جهانی دوم یکی از مهم‌ترین شهرهای خاورمیانه و ایران بوده‌است. یکی از بزرگ‌ترین پالایشگاه‌های نفت جهان در این شهر قرار دارد. نفت از اغلب مناطق خوزستان با لوله به این شهر می‌رسد و پس از تصفیه به کشورهای مختلف جهان صادر می‌شود.

نام آبادان در دوران اسلامی و تا پیش از سال 1314 «عَبّادان» و در برخی روایت‌های محلی و مذهبی «جزیره الخضر» بوده است. در این سال بنا به تصویب هیأت وزیران دولتِ رضاخان و در جهت تبدیل نام‌های بیگانه به فارسی، نام این شهر به آبادان تغییر کرد. درباره‌ی وجه تسمیه‌ی «عبادان» روایت‌های مختلفی وجود دارد. روایتی بانی شهر را سردار جنگ‌های قرن یکم هجری «عباد حبطی» می‌دانند که پادگان نظامی خود را به نام «عَبّادان» در این منطقه دایر کرد. برخی برپایی یک عبادتگاه صوفی در آن منطقه و به طبع آن نام‌گذاری منطقه به نام «عَبّادان» به‌معنی پرهیزگاران را منشأ این نام می‌دانند. بنا به گفته‌ی برخی نیز آبادان برگرفته از نام باستانی «اوپاتان» به معنی جایی که از مرزهای آبی محافظت می‌شود است. هرچند که تاریخ‌نگاران یونانی، ایجاد آبادان را در قرن پنجم پیش از میلاد نوشته‌اند که در آن زمان معروف به «خاراکس» بوده است.

جزیره‌ی آبادان در زمان عیلامیان ـ حدود 2700 سال پیش از میلاد‌ ـ بخشی از سرزمین عیلام بوده است. پس از شکست عیلام به دست بخت‌النصر آبادان به تصرف بابل درآمده و پس از آن جزء قلمرو مادها بود. کوروش در سال 550 قبل از میلاد مادها را شکست داد و پس از آن جزیره‌ی آبادان بخشی از قلمرو هخامنشیان شد. در زمان حمله‌ی اسکندر مقدونی، آبادان به تصرف یونانیان درآمد و در زمان سلطنت مهرداد اول ـ سال 171 پیش از میلاد ـ تحت سلطه‌ی اشکانیان شد. ساسانیان پس از فتح کرمان به تصرف خوزستان پرداختند و اردشیر اول ساسانی شهر «بهمن اردشیر» (بهمنشیر) را در سرزمین قدیم آبادان کنونی پی‌افکند و در آن پاسگاه‌هایی دایر کرد. در قرن‌های نخستین دوره‌ی اسلامی، آبادان شهری آباد بوده. اما کم‌کم ویران شده و بعدها در همان محل دهکده‌ی کوچکی بنا شده. در سال 19 هجری تمای خوزستان به تصرف عرب‌ها درآمد و آبادان در محدوده‌ی بصره قرار گرفت. در دوران عباسی، به عنوان یک شهر بندری پررونق توسعه پیدا کرد و در سال 260 هجری قمری، حکومت آبادان از طرف خلیفه به عمرولیث صفاری سپرده شد. در زمان حکمرانان آل بویه، آبادان بار دیگر تصرف شد. در زمان خوارزمشاهیان بار دیگر به دست عمال خلیفه‌ی بغداد افتاد و از آن به بعد است که جزیره‌ی آبادان کاملاً از رونق می‌افتد. در زمان شاه عباس صفوی ـ سال 1024 هجری قمری ـ تحت حکومت فارس قرار گرفت و در سال 1142 نادر شاه افشار آن را تصرف کرد.

آبادان در زمان قاجاریه و در اثر عوامل خارجی دگرگون شد و مورد توجه قرار گرفت. به‌تدریج آب دریا عقب‌نشینی کرد و خاک‌ آن محل حاصلخیزی برای کشاورزی و صیادی شد. اقوام و عشایر عرب و ایرانی به این جزیره آمدند و نخلستان‌ها احداث کردند و ساختمان‌های گلی ساختند. بعد از کشف نفت در مسجد سلیمان توسط «شرکت نفت انگلیس ـ ایران» آبادان نیز مورد توجه قرار گرفت و در سال 1908 میلادی، در مرداب‌های جزیره‌ی آبادان اولین پالایشگاه نفت دایر شد. احداث پالایشگاه و ورود نیروهای انسانی انگلیسی، هلندی، هندی و ایرانی ساخت مسکن‌های جدید و مجهز را ملزم کرد و آبادان کم‌کم تبدیل به شهری پرجمعیت و مدرن با امکانات رفاهی و فرهنگی فراوان شد. در دوران انقلاب ایران آبادان مرکز مبارزه‌ی نیروهای سیاسی بود و سینما رکس آبادان به آتش کشیده شد و بیش از چهارصد نفر جان باختند. این حادثه در برانگیختن خشم مردم و سرعت بخشیدن به انقلاب مؤثر بود. در زمان جنگ ایران و عراق نیز آماج تهاجم‌های هوایی و زمینی ارتش عراق قرار گرفت و خسارات جانی و مالی فراوانی به آن وارد شد. این جنگ، پالایشگاه، تاسیسات نفتی، بندرگاه‌ها، فرودگاه و دیگر مراکز صنعتی و اقتصادی و اجتماعی آسیب فراوانی رساند و موجب کاهش جمعیت شهر شد. آبادان پس از عملیات ثامن‌الائمه و در سال ۱۳۶۰ از محاصره آزاد شد. هم‌اکنون آبادان شهری نسبتاً آباد است که بیش‌تر فعالیت اقتصادی آن حول پالایشگاه نفت و پتروشیمی آبادان می‌گذرد. 

+ تبسّم غبیشی ; ٤:٥٩ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/٢/۱۳
comment نظرات ()