ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

موزه مردم‌شناسی لرستان

این مطلب در سایت رادیو فرهنگ منتشر شده است.

موزه‌ی مردم‌شناسی لرستان یکی از غنی‌ترین موزه‌های مردم‌شناسی کشور ایران است. این موزه در صحن دوم قلعه‌ی تاریخی فلک‌الفلاک ـ در مرکز خرم‌آباد ـ قرار دارد. پیش‌تر اولین موزه‌ی مردم‌شناسی لرستان بین سال‌های 63 ـ 1345 به همت مرکز مردم‌شناسی ایران و اداره‌ی فرهنگ و هنر وقت با عنوان «موزه‌ی مردم‌شناسی منطقه‌ای لرستان» در همین قلعه‌ی فلک‌الفلاک برپا بوده. اما پس از آن در سال 1381 موزه‌ی فعلی افتتاح شد و در سال‌های 83 و 84 با اضافه کردن بخش‌های موسیقی و نان گسترش پیدا کرد. طراحی و اجرای ساختمان کنونی موزه توسط آقایان مهندس بهنام سیف‌الهی و علی‌رضا فرزین انجام شده، و پیکره‌های قرار گرفته در غرفه‌ها و صحنه‌های مختلف اثر هنرمند برجسته‌ی مجسمه‌سازی استاد ناصر هوشمند وزیری است.

موزه‌ی مردم‌شناسی لرستان شامل صحنه‌های بی‌شمار و متنوعی از زندگی بومی مردم لرستان است که طی سالیان متمادی از مناطق روستایی، عشایری و شهری گردآوری شده‌اند. این صحنه‌ها با چیدمانی متناسب با معماری داخلی ساختمان، در دوازده بخش در معرض نمایش عموم قرار گرفته‌اند. اجرای ماکت‌ها و گردآوری برخی اشیای بومی و سنتی توسط استاد محمدحسین آزادبخت و آقای حشمت آزادبخت انجام شده است.

موزه با بخش مربوط به اشیاء تولد، باورها و اعتقادات (نظیر طلسم و گژک یا همان خرمهره و قاب قرآن و ریش کل و سر کبک و غیره) و روشنایی (چراغ گردسوز، لمپا و پیه‌سوز) آغاز می‌شود. همچنین ادوات نوشتن نظیر قلمدان و قلم نی و جوهردان و کتاب‌ها و اسناد قدیمی در این بخش است. در این قسمت از موزه شاهد ماکت و بازنمایی صحنه‌هایی از فعالیت‌های زنان و مردان کولی (خراط) کشاورزان، نمایش مردی با گاوآهن در حال شخم زدن زمین و همچنین مردی در حال خرمن‌کوبی هستیم. صحنه‌ی نمایش مردی آهنگر در میان ادوات و ابزار آهنگری نیز در این بخش قرار دارد.

در قسمت دیگر موزه مراسم عروسی بازنمایی شده است. در حالی که موسیقی ساز و دهل پخش می‌شود، صحنه‌هایی از مراسم بومی عروسی به نمایش درآمده. عروس سوار بر اسب است و بستگان داماد او را همراهی می‌کنند و گروهی مهمان نیز به پایکوبی مشغولند.

در بخش دیگری که مشاغل سنتی بازنمایی شده، پیشه‌وران را مشغول حِرَف سنتی مردم لرستان نشان داده شده‌ و ابزار و وسایل فعالیت‌های حرفه‌ای هر کدام نیز به وضوح مشخص و معرفی شده است. ظروف و جنگ‌افزارهای بومی و همچنین زین و یراق اسب و سوارکاری نیز در این بخش معرفی شده‌اند.

مراسم سوگواری (که گوشه‌هایی از شاهنامه را تداعی می‌کند)، گیس بریدن زنان، علم‌های برافراشته، تزیین اسب متوفا و دیگر آیین‌های عزاداری با صدای مویه‌ها و ساز و دهل غمگین همراه شده است. در بخشی دیگر نمونه‌هایی از سنگ گورهای مختلف به نمایش درآمده که بر رو آن‌ها نقوشی از حرفه‌ی متوفا در زمان حیاتش نقر شده است. در سالن نمایش تصویرهایی از زندگی بومی با صوت و موسیقی همراه شده و در بخش دیگر صنعت نخ‌ریسی یا موتابی معرفی و بازنمایی شده است. دست‌بافه‌های بومی و شیوه‌های بافت و نقوش خاص هر کدام ـ نظیر گبه و گلیم و سیاه‌چادر و جاجیم و خورجین اسب ـ در قسمت دیگری به نمایش درآمده و در قسمت‌های دیگری جزیئات مربوط به مسکن عشایر ـ سیاه‌چادرها ـ و فعالیت‌های مربوط به زنان در خانه ـ نخ‌ریسی و مشک‌زنی ـ به زیبایی نمایان است. ادوات و شیوه‌های شکار و پخت نان و همچنین موسیقی خاص این نواحی در بخش‌های دیگر دیده می‌شود. در بعضی از این قسمت‌ها، نمایشگاهی از عکس‌های مستندی از زندگی بومی مردم بر استناد پیکره‌ها و صحنه‌های درون موزه صحه می‌گذارد.

بازدید از موزه‌ی مردم‌شناسی لرستان، بی‌آن‌که نیازمند حوصله و ذوق خاصی باشد، زمان زیادی می‌طلبد که هم مانند یک گردش علمی آموزنده است و هم نظیر تماشای یک فیلم یا نمایشگاه سرگرم‌کننده و سرشار از زیبایی.

+ تبسّم غبیشی ; ٦:٤٠ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/۱۱/٥
comment نظرات ()