ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

"نماد عشق به‌شیوه‌ی ایرانی"

این نوشته در سایت رادیو فرهنگ منتشر شده است.

یکی از ارزشمند‌ترین و باشکوه‌ترین شاهکارهای معماری جهان، بنای معروف تاج‌محل (مقبره‌ی همسر محبوب شاه‌جهان) در نزدیکی شهر آگرای هند است. این بنا در دویست کیلومتری شهر دهلی نو، پایتخت هند، به دستور شاه‌جهان، پنجمین پادشاه گورکانی (مغول) در هند ساخته شد. درحقیقت معماری مغولی ـ اسلامی هند، نشانه‌ی جذب عمیق دستاوردهای معماری ایرانی است که در معماری تاج‌محل نیز به‌خوبی دیده می‌شود.

معماری بنای تاج‌محل تلفیق دقیق و زیبایی است از شیوه‌های معماری هند (به‌عنوان مثال استفاده‌ی یک‌پارچه از سنگ در ساخت و تزیین بنا)، معماری ایرانی (استفاده از گنبد و مناره) و ویژگی‌های معماری اسلامی (استفاده از قوس‌های جناقی و کتیبه‌هایی از آیات قرآن).

ساخت این بنا در سال ۱۶۳۲ میلادی آغاز و در سال ۱۶۴۷ به پایان رسید. شاه‌جهان برای ساخت این بنا از هنرمندان زیادی در گوشه و کنار جهان دعوت به‌کار کرد و بیش از بیست‌هزار کارگر را به‌کار گرفت. از نام معماران بنا اطلاع دقیقی در دست نیست، اما برخی از یک معمار ایرانی به نام احمد لاهوری نام برده‌ند. خوشنویسی کتیبه‌های در و دیوار تاج‌محل را نیز به شخصی به نام امانت‌خان شیرازی نسبت داده‌اند.

ساختمان اصلی بنا نیز به‌شیوه‌ی ایرانی در انتهای یک باغ بنا شد. در دو سمت بنای اصلی دو بنای کوچک و قرینه ـ مسجدی در غرب و مهمان‌سرایی در شرق وجود دارد. باغ‌ها به سبک مغولی ساخته شده، اما به شیوه‌ی باغ‌های ایرانی، یک نهر آب طولانی در مرکز باغ و در محور شمال ـ جنوب قرار گرفته است. نهر آب، در پایان به بنای عظیم تاج‌محل می‌رسد که بر روی یک سکوی مربع مرمرین به ابعاد صد متر در صد متر ساخته شده است. از ویژگی‌های جالب این بنا پلان آن است که به شکل گل سرخ ساخته شده.

  

آرامگاه تاج‌محل پنجاه و هشت متر بلندی و پنجاه و شش متر پهنا دارد. گنبد این بنا نیز از مرمر سفید ساخته شده است. ارتفاع گنبد حدود سی و پنج متر است که روی گلوگاه بلندی به ارتفاع هفت متر بنا شده. ارتفاع زیاد گلوگاه به این دلیل است که مقبره‌ی تاج‌محل در این مکان واقع شده. بعدها شاه جهان نیز در مقبره‌ای کنار قبر همسرش به خاک سپرده شد. هر دو قبر نیز با سنگ مرمر سفید و یک‌پارچه تزیین شده و کنار قبرها کتیبه‌هایی به خط نستعلیق فارسی نوشته شده است.

            

از مشخصات دیگر بنا، ساختمان متقارن و وجود ایوان، گنبد و مناره است که این عناصر از شاخص‌های اصلی معماری ایرانی به‌شمار می‌رود. فضاهای داخلی بنا نیز سرشار از جزئیات و تزیینات پیچیده است. معماران، هنرمندان و صنعت‌گران برای تزیین بنا از رنگ، تزیینات گچی روی بنا، گنده‌کاری، کتیبه‌های خوشنویسی، فرم‌های انتزاعی و نقوش گیاهی استفاده کرده‌اند.

در سال ۱۹۸۳ میلادی، تاج‌محل از طرف یونسکو به‌عنوان یکی از میراث جهانی برگزیده‌شد. در سال ۲۰۰۷ میلادی یک نظرسنجی عمومی برگزار شد که طی آن هفت اثر به‌عنوان عجایب هفت‌گانه در عصر حاضر معرفی شدند و تاج‌محل یکی از آثار معماری موجود در این فهرست بود.

تاج‌محل بنایی باشکوه است که حدود سه و نیم قرن از عمر آن می‌گذرد. این مکان، به نماد عشق ابدی معروف است. این بنا به دستور شاه‌جهان برای نشان دادن عمق علاقه و عشق خود به همسر محبوبش ممتازمحل ساخته شد. داستان بنای این مجموعه عمارات مجلل که در وسط آن گنبد تاج‌محل چون نگینی می‌درخشد، بر ارزش تاریخی این شاهکار هنری افزوده‌است. تاج محل، در واقع، باشکوه‌ترین هدیه یک شاه به همسر از دست رفته‌اش است و پایه‌های آن بر عشق وافر شاه‌جهان گورکانی به ممتاز محل ایرانی تبار استوار است.

گویا ممتازمحل، همسر ایرانی شاه‌جهان که به هنر معماری علاقه‌ی خاصی داشت، هنگام مرگ از همسر خود خواسته که مقبره‌ای برایش بسازد که نام او را برای همیشه جاودان نگهدارد. معروف است که شاه جهان بعد از مرگ همسرش مدتی گوشه‌نشین شد و حتی در غم از دست دادن همسرش مو سفید کرد. بعد از مدتی برای عمل به وصیت همسرش معمارانی به نام از گوشه و کنار جهان دعوت کرد و ساختمان آرامگاه آغاز شد. قرار بود شاه جهان در انتهای دیگر باغ بنایی از مرمر سیاه به عنوان مقبره‌ی خود بسازد که اجل مهلت نداد و سرانجام در کنار عشق ابدی‌اش مدفون شد.

+ تبسّم غبیشی ; ۱٢:٠٩ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۳/٧
comment نظرات ()