ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

"رضا عباسی، نگارگر پرده‌های بزرگ"

این نوشته در سایت رادیو فرهنگ منتشر شده است.

رضا عباسی، نقاش به‌نام و پرکار دوران صفویه، در سال 974 هجری قمری چشم به جهان گشود و در سال 1044 هجری قمری وفات یافت. او از مشهورترین نگارگران ایرانی است و علاوه بر نوآوری‌های فراوان در زمینه‌ی نقاشی ایرانی، شاگردان بسیاری در این زمینه تربیت کرد و به تداوم شیوه‌های اصیل و منحصر به فرد نگارگری ایرانی همت گماشت.

پدر وی علی‌اصغر کاشانی نام داشت که خود از نقاشان به‌نام دربار شاه تهماسب صفوی بود. رضا علاوه بر شاگردی پدر در مکتب قزوین، از آثار شیخ محمد نقاش هم تأثیرات بسیاری گرفت.

در دوران شاه عباس مراودات سیاسی و تجاری بین دربار اصفهان و کشورهای اروپایی، همچنین رقابت با دیگر امپراطوری‌های آسیایی نظیر امپراطوری گورکانی در هند در زمان جهانگیر شاه و شاهان عثمانی، سبب شد که شیوه‌های مختلف نقاشی اروپایی (به‌خصوص نقاشی ایتالیایی در دوران نوزایی یا رنسانس)، و همچنین نقاشی هندی و عثمانی رواج فراوان پیدا کند و بازار رقابت در امر مینیاتورسازی داغ شده و توجه به هنر و هنرمندان این دوره بیش‌تر شود. در این زمان رضا عباسی با ایجاد شیوه‌های نو سرآمد هنرمندان نگارگر زمان خود گشت و آن‌قدر در کار خود محبوبیت یافت که شاه عباس بزرگ او را به نام خود منسوب کرد و «رضا عباسی» نامید.

پیش از رضا عباسی، در زمان شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی، نگارگران بزرگ همچون کمال‌الدین بهزاد بیش‌تر به کار تصویر کردن کتاب‌های خطی می‌پرداختند و هنر نقاشی به طور رسمی در خدمت کتاب‌آرایی بود. اما در زمان شاه عباس به دلیل انتقال پایتخت به اصفهان و تبدیل این شهر به موزه‌ی معماری و ساخت بناهای یکتا و بی‌مانند و پرشکوه، ترسیم نقاشی‌های بزرگ و دیوارنگاره‌ها و تزئین دیوارهای کاخ‌ها با آثار نقاشان رواج بسیار پیدا کرد. رضا عباسی نیز سرآمد نقاشان عصر خود شد و در ساختن پرده‌های بزرگ مهارت بسیار یافت. او در نگاره‌های خود به‌جای ترسیم انبوه درباریان تنها یکی ـ دو پیکره را با شکوه تمام در یک نگاره نقش می‌کرد. در این تصاویر تزئینات لباس، صورت‌ها و نقوش با ظرافت تمام و صحنه‌های پرتجمل چشم بیننده را نوازش می‌دهد.

رضا عباسی در نگارگری و ترسیم پرتره و تزئینات و نقوش به مقام استادی رسید؛ اما مهارت و ابداع خاص او در شیوه‌ی جدید به نام سیاه‌قلم بود. او به شیوه‌ای ماهرانه و بدون استفاده از رنگ، تنها با استفاده از خطوط تک‌رنگ و منحنی و غالباً به رنگ سیاه، پیکره‌ها را به خوبی ترسیم می‌کرد. رضا عباسی در نمایش حالات احساسی و روحیات در چهره‌ها و پیکره‌ها دستی توانمند داشت و نام و امضای او بسیار جعل می‌شد.

نوآوری‌های رضا عباسی و ابداعات ارزشمند او به ایجاد شیوه‌ی خاصی در نگارگری ایرانی منجر شد که به شیوه‌ی اصفهانی معروف است. او و شاگردانش همچنین به آزمودن شیوه‌ی جدیدی دست زدند که بعدها گسترش بیش‌تری یافت و به فرنگی‌سازی معروف شد.

رضا عباسی از مدرسان اصلی آموزشگاه سلطنتی نقاشی در اصفهان بود. پس از رضا عباسی، شیوه‌ی خاص او توسط شاگردان معروفش محمد قاسم، افضل الحسینی، محمد یوسف و محمدعلی ادامه یافت. اما وفادارترین شاگرد رضا عباسی نقاش معروف «معین مصوّر» بود که پرتره‌ای از استادش در حال نگارگری به قلم او به یادگار مانده‌است. او همچنین شیوه‌ی استاد خویش را در نقاشی‌ها و نگاره‌های کاج چهل‌ستون اصفهان ادامه داد.

از معروف‌ترین آثار استاد رضا عباسی می‌توان به آثار: چهره درویش بهشتی، درویشی که ایستاده و به عصا تکیه داده است، جوانی نشسته در حال دوخت و دوز، جوانی با کوزه و جام شراب در دست، جوان لمیده و یک قوچ، نبرد خسرو و شیر، خسرو و شیرین در حال آب‌تنی، نقاشی‌های کاخ عالی‌قاپو و نقاشی سردر بازار قیصریه اصفهان اشاره کرد. بسیاری از آثار مهم رضا عباسی نیز در موزه‌های بزرگ جهان نگهداری می‌شود.

در سال 1345 هجری شمسی، موزه‌ای در خیابان شریعتی تهران به نام رضا عباسی افتتاح شد که آثاری در سه بخش هنر پیش از اسلام، هنر دوره‌ی اسلامی و بخش نگارگری و خوشنویسی را در خود جای داده است.

 

+ تبسّم غبیشی ; ٢:٤٥ ‎ق.ظ ; ۱۳٩۱/۳/٢٤
comment نظرات ()