ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

علی‌رضا عباسی: شاهنواز صفویان

این نوشته در سایت رادیو فرهنگ منتشر شده است.

علی‌رضا عباسی تبریزی، هنرمند و خوشنویس معروف دوران صفویه و متولد تبریز است. علی‌رضا عباسی تمام خطوط شش‌گانه‌ی یادگارمانده از یاقوت مستعصمی (نسخ، ثلث، محقق، ریحان، توقیع و رقاع) و خطوط تعلیق و نستعلیق را با استادی تمام خوش می‌نوشت و دستی نیز در نگارگری و تذهیب داشت، اما نباید او را با نگارگر به‌نام هم‌دوران او -رضا عباسی- اشتباه گرفت. او طبع شاعری نیز داشت و از وی چند رباعی به یادگار مانده است.

علی‌رضا عباسی تبریزی کار هنری خود را در زادگاه خویش یعنی شهر تبریز آغاز کرد. در آن زمان در کتابت دو خط نسخ و ثلث مهارت فراوان داشت. پس از حمله‌ی ترکان عثمانی به شهر تبریز در زمان سلطان محمد خدابنده (پدر شاه عباس بزرگ) علی‌رضا عباسی تبریز را به قصد قزوین –پایتخت آن دوران صفویان- ترک کرد و در مسجد جامع آن شهر ساکن شد. چند قرآن به قلم او که در آن روزگار به نام «علی‌رضا الکتاب» آثار خود را امضا می‌کرد از دوران اقامت او در مسجد جامع قزوین به یادگار مانده است. تعدادی از کتیبه‌های مسجد مذکور نیز هنر دست علی‌رضا عباسی است و همین آثار باعث شهرت او در آن دوره و در شهر قزوین شد.

 علی‌رضا عباسی در قزوین به خدمت یکی از سرداران مهم و هنردوست شاه عباس به نام فرهاد خان درآمد و همه‌جا همراه او بود و در خدمت او به کتابت می‌پرداخت. در سال 1001 هجری قمری که فرهاد خان به حضور شاه عباس رفته بود، شاه هنر علی‌رضا را پسندید و از آن پس علی‌رضا عباسی به خدمت شاه درآمد و در دربار شاه عباس ساکن شد و تا پایان عمر یکی از نزدیکان و ندیمان و مقربان شاه به شمار می‌آمد. شاه عباس جمعی از خوشنویسان دربار را به علی‌رضا عباسی سپرد تا زیر نظر او خط ثلث را بیاموزند. از معروف‌ترین شاگردان او می‌توان به عبدالباقی تبریزی، محمد رضا امامی و محمد صالح امامی یا اصفهانی نام برد. وی ریاست کتاب‌خانه‌ی سلطنتی را نیز به عهده داشت. محبت و علاقه‌ی شاه عباس به علی‌رضا به قدری بود که او را مفتخر به لقب «شاه‌نواز» کرد و معروف است که شب‌ها کنار علی‌رضا می‌نشست و شمعی به دست می‌گرفت و علی‌رضا را تماشا می‌کرد که زیر نور شمع او خوشنویسی می‌کرد!

علی‌رضا هنرمندی متشخص و محترم بود و درمیان مقربان شاه عباس عزتی خاص داشت و این عزت تنها برای این بود که شاه او را امینی مخلص و خدمت‌گزاری با حقیقت می‌دانست. علی‌رضا عباسی تا پایان عمر در دربار زیست و احتمالاً در سال 1038 هجری قمری چشم از جهان فرو بست.

از معروف‌ترین و مهم‌ترین آثار علی‌رضا عباسی –خوشنویس توانای دوران صفویه- می‌توان به کتابت قرآن بزرگی که به آستان قدس رضوی تقدیم شده است اشاره کرد. همچنین خوشنویسی‌های زیبای گنبد مطلای حرم امام‌ رضا (ع) و خوشنویسی روی صندوق چوبی مقبره‌ی امام نیز اثر اوست.

از دیگر آثار او می‌توان به کتیبه‌های سردر و داخل گنبد مسجد زیبای شیخ لطف‌الله و کتیبه‌ی سردر مسجد امام (شاه سابق) در میدان نقش جهان اصفهان به خط ثلث، کتیبه‌های سردر بنای خواجه ربیع در مشهد و کتیبه‌ی مسجد مقصود بیک در اصفهان، رساله‌ی شیخ احمد غزالی در مصر، رساله مرصاد العباد شیخ نجم الدین رازی در اسکندریه، کتاب منتخب تاریخ الجنان و منتخب کتاب روضة الریاحین و بسیاری کتابهای خطی و قطعات و مرقعات دیگر نام برد. کتیبه‌ی سردر کاخ عالی‌قاپوی قزوین نیز به قلم اوست.

+ تبسّم غبیشی ; ٢:۱٦ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/٤/٢
comment نظرات ()