ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

باغ ـ موزه‌ی نادرشاه افشار

این نوشته در سایت رادیو فرهنگ منتشر شده است.

مجموعه‌ی باغ ـ موزه‌ی نادری، یک مجموعه‌بنای معماری در مشهد است که به یادبود نادرشاه افشار ساخته شده است. معمار این مجموعه‌بناها استاد هوشنگ سیحون، از اساتید برجسته‌ی معماری و مجسمه‌سازی معاصر بوده است. ساخت این مجموعه به شکل کنونی آن در سال 1342 هجری شمسی به پایان رسید. بنای باغ ـ موزه‌ی نادری پس از حرم امام‌رضا (ع) پُر بازدیدترین بنای معماری و تاریخی شهر مشهد به حساب می‌آید. این بنا در باغی به مساحت 14400 متر ساخته شده و از قسمت مرکزی یعنی محل تدفین نادر شاه و دو تالار موزه تشکیل شده است.


در سال 1145 هجری قمری، نادرشاه افشار دستور داد آرامگاهی روبه‌روی حرم مطهر امام رضا (ع) در مشهد برای او بسازند. این آرامگاه کوچک رفته‌رفته ویران شد تا این‌که در اواخر دوره‌ی قاجاریه به دستور قوام‌السلطنه بنای آرامگاه تکمیل و مرمّت شد و سرانجام انجمن آثار ملی ایران در سال 1335 ترتیبی داد تا در محل همان مقبره‌ی قجری، مقبره‌ای با شکوه و در شأن مقام شاه افشار ساخته شود. طرح مقبره‌ی نادرشاه در اسفند ماه 1333 به مسابقه گذاشته شد و در مرداد ماه 1334 طرح استاد سیحون برنده‌ی مسابقه اعلام شد. این طرح در جلسه آبان 1334 شورای هنرهای زیبای دانشگاه تهران تایید و برای ساخت به انجمن آثار ملی معرفی گردید. ساخت این بنا از یک سال بعد آغاز شد و حدود شش سال طول کشید.

برای طراحی باغ بیش‌تر از اشکال مربع و مثلث استفاده شده. آبریزها و حوض‌ها و جویبارها همه بر پایه‌ی باغ ایرانی طراحی شده و در یک گوشه‌ی باغ بناهای فرعی برای تالارهای اجتماع، کتابخانه، سرویس بهداشتی و گلخانه در نظر گرفته شده است.


بنای مقبره بر فراز سکویی و پس از طیّ دوازده پلّه ساخته شده و دیواری از سنگ گرانیت و با تلفیق نرده‌های آهنی با نقش تبرزین دور مقبره کشیده شده است. بر روی محلّ گور، پوششی شبیه خیمه و از سنگ ساخته شده که یادآور چادرهای عشایری است و محلّ تولّد و مرگ نادر شاه افشار را تداعی می‌کند. در مجاورت این سکّو، سکّوی بلندتری قرار دارد که بر فراز آن مجسّمه‌ی نادرشاه سوار بر اسب ساخته شده که سه تن از سربازانش از پی او می‌آیند. این مجسمه توسّط مجسّمه‌‌ساز فقید، استاد ابوالحسن صدیقی ساخته شده است. از سنگ‌های خشن و سخت گرانیت کوهسنگی مشهد به‌عنوان بخش اعظم مصالح مقبره استفاده شده است. پوشش آرامگاه کاملاً مانند چادر عشایری است و پوشش دیوارهای داخلی آرامگاه نیز از سنگ‌های مرمر اُخرایی رنگ مراغه انتخاب شده تا قتل نادرشاه در داخل چادر را بهتر تداعی کند.

موزه‌ی نادرشاه نیز شامل دو تالار است. در تالار اول اشیاء مختلفی به‌منظور معرفی آثار تاریخی دوره افشاریه قرار دارد. این اشیاء شامل انواع سلاح‌ها، البسه و پوشاک رزمی نظامیان دوره افشار، تابلوهای نقاشی از نادر و صحنه‌های جنگ است. تابلویی از جنگ کرنال، وسایل سوارکاری مانند زین و برگ اسب از دوره افشار تا قاجار، چند نسخه خطی نفیس از جمله تاریخ جهانگشای نادری و دو شمشیر متعلق به نادر نیز در این بخش قرار دارد. روی یکی از شمشیرها کلمه «السلطان نادر» حک شده و روی دیگری که در دشت مغان به سال ۱۱۴۸ هجری در روز تاجگذاری نادر از طرف ملت ایران به وی هدیه شده این بیت شعر طلاکوب شده‌است: شاه شاهان نادر صاحب قران/ هست سلطان بر سلاطین جهان.

تالار دوم به نمایش برخی تصاویر و نیز پاره‌ای اطلاعات تاریخی در ارتباط با زندگی نادرشاه افشار و همچنین کلنل محمدتقی خان پسیان اختصاص یافته است. آرامگاه محمد تقی خان پسیان،  سردار خراسان نیز در گوشه شمالی آرامگاه نادرشاه قرار دارد.

+ تبسّم غبیشی ; ٧:۳٠ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/٤/٦
comment نظرات ()