ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

عمادُالکُتّاب

این نوشته در سایت رادیو فرهنگ منتشر شده است.

میرزا محمّدحسین سیفی قزوینی، ملقب به عمادُالکُتّاب، از برجسته‌ترین هنرمندان معاصر ایران است. او در سال 1240 هجری شمسی در قزوین متولد شد و سرتاسر عمر پربار خود را به تعلیم و تمرین خوشنویسی گذرانید. او در خانواده‌ای به دنیا آمد که از نظر وضعیت مالی و اقتصادی در شرایط بدی قرار داشت، و هنگامی‌که تنها شانزده سال داشت پدر خود را از دست داد و پس از آن، دوران سخت و طاقت‌فرسای زندگی میرزا محمدحسین آغاز شد. وی با پای پیاده به عتبات رفت و سه سال در کاظمین و پنج سال در کربلا و نجف زندگی کرد و به آموختن علوم دینی پرداخت. در آن‌جا از راه کتابت و خوشنویسی زندگی می‌‌کرد و سرانجام به دلیل تنگدستی به تهران بازگشت.

عمادُالکُتّاب، ابتدا خوشنویسی را نزد میرزا محمدعلی خوشنویس آموخت، اما در اصل در خوشنویسیِ نستعلیق پیروِ استاد محمدرضا کلهر بود و بی‌آن‌که از محضر او استفاده کند، از روی آثار او به مشق خوشنویسی می‌پرداخت. کلهر، آخرین استاد از اساتید قدیم خوشنویسی نستعلیق بود و پس از او، عمادُالکُتّاب واسطه‌ای میان خوشنویسی کهن و خوشنویسی معاصر ایرانی شد. وی را کامل‌کننده‌ی شیوه‌ی کلهر می‌دانند. استادی که خط نستعلیق را از غبار تا کتیبه (جلی و خفی) با مهارت تمام می‌نوشت و گذشته از آن، در خوشنویسیِ نسخ و شکسته‌ی نستعلیق نیز دستی توانا داشت. از نوآوری‌های دیگرِ او این‌که وی اولین استادی است که کتاب «رسم‌الخط» یا «رسم‌المشق» را برای استفاده و تعلیم نوآموزان تألیف کرد. وی در طول عمر پربار خود نزدیک به چهار هزار کودک را تعلیم داد و بسیاری از فرزندان شاهزادگان و رجال کشوری نیز از شاگردان او بوده‌اند. مظفرالدین شاه، احمدشاه، محمدحسن میرزای ولیعهد نیز نزد او خوشنویسی را تعلیم دیده‌اند. او اولین خوشنویسی است که روش نقطه‌گذاری را در آموزش خط نستعلیق، نسخ و شکسته‌ی نستعلیق ابداع کرد. در سال 1271 هجری شمسی، در خیابان ناصر خسروِ تهران، آموزشگاهی جهت تعلیم خوشنویسی دایر کرد و نام آن را «دارالکتابه» گذاشت.


در زمان مظفرالدین شاه، میرزا محمد حسین عمادالکتاب نسخه‌ای کامل از شاهنامه‌ی فردوسی را خوشنویسی کرد و به شاه تقدیم نمود و به همین دلیل مظفرالدین شاه او را عمادُالکُتّاب نامید و از آن پس به همین لقب مشهور شد. در سال ۱۳۱۲ شمسی از طرف انجمن آثار ملی، مامور نوشتن کتیبه‌های آرامگاه فردوسی در طوس شد و بعد از آن کتیبه‌های دارالفنون، دانش‌سرای عالی، مدرسه‌ی رضاییه، دانشگاه تهران و دانشگاه معقول و منقول (دانشگاه الهیات فعلی) را نوشت. کتیبه‌های اطراف صحن خانقاه و مقبره‌ی صفی‌علی‌شاه در حرم حضرت عبدالعظیم و کتیبه‌ی سردر ورودی بیمارستان فیروزآبادی در شهر ری نیز از آثار اوست. علاوه بر آن، قطعات و مرقعات بسیار باارزشی از عمادالکتاب در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی و دولتی ایران و سایر کشورهای جهان نگهداری می‌شود.

عمادُالکُتّاب گذشته از خوشنویسی به نقاشی، تذهیب، شعر و ادبیات، موسیقی و عکاسی نیز علاقه داشت. او نزد مهدی‌خان مصورالملک نقاشی را آموخت و پرتره‌ای به شیوه‌ی سیاه‌قلم از خودش، و آثار دیگری به قلم او باقی مانده است.


عمادالکتاب روحیه‌ای مردمی داشت و در دوران مشروطه به آزادی‌خواهان پیوست و در جریان کودتای محمدعلی‌شاه مدتی آواره‌ی کوه و بیابان شد. در سال ۱۲۹۴ شمسی عضو انجمنی مخفی به نام »کمیته‌ی مجازات» شد که هدف آن مبارزه با عوامل و استعمارگران انگلیس در ایران بود و عمادالکتاب شب‌نامه‌های این کمیته را می‌نوشت. به علت همکاری با این کمیته به پنج سال زندان محکوم شد و در سال 1300 و در سن شصت‌سالگی از زندان آزاد و به قم تبعید شد. با به سلطنت رسیدن رضاشاه پهلوی عمادلکتاب آزاد شد و در دفتر مخصوص دربار به عنوان منشی و مامور تحریر نامه‌ها و فرمان‌ها به کار مشغول شد.

محمدحسین عمادالکتاب در سال 1312 هجری شمسی به پاس قدردانی از خدمات صادقانه‌اش به عرصه‌ی هنر خوشنویسی، نشان درجه یک فرهنگ از وزارت معارف دریافت کرد. سرانجام در سال 1315 هجری شمسی در سن هفتاد و پنج سالگی در تهران درگذشت و در جوار امامزاده عبدالله در شهرری به خاک سپرده شد.

+ تبسّم غبیشی ; ٤:٢٦ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/٤/۱۱
comment نظرات ()