ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

خیمه‌ی خیام

این مطلب در سایت رادیو فرهنگ منتشر شده است.

آرامگاه حکیم عمر خیام، شاعر و منجّم و ریاضی‌دان معروف، بنایی بسیار زیبا و منحصر به فرد است که در قرن حاضر و توسّط استاد معاصر معماری ایران، هوشنگ سیحون ساخته شده است. ساخت این بنا در سال 1335 هجری شمسی به دلیل آن‌که آرامگاهِ قدیمیِ خیّام رو به ویرانی بود، به مهندس سیحون سفارش داده شد تا بنایی در خور شأن شخصیّت ادبی و علمی عمر خیّام باشد. در سال 1338 و پس از تأیید طرح مهندس سیحون توسّط انجمن آثار ملی ایران، ساخت بنا آغاز شد و اتمام آن سه سال طول کشید. در طرّاحی این بنا عناصر سنّتی و مدرن به‌خوبی با هم تلفیق شده تا نمادی از شخصیّت هنرمند و نبوغ علمی خیّام باشد.

آرامگاه خیام در باغی باصفا به مساحت بیست هزار متر و در نزدیکی مقبره‌ی امام‌زاده محروق در نیشابور ساخته شد. این باغ از باغ‌های دیدنی ایران است و در ورودی آن تندیسی از خیّام نصب شده است. در «چهار مقاله»ی نظامی عروضی به نقل از خیام آمده که: «آرزو دارم مزارم در جایی باشد که در بهاران برگ گل روی مزارم بریزد.» این مقبره نیز بنا بر طرّاحی معمارِ آن، در قسمتی از باغ و در سطحی پایین‌تر از درخت‌های زردآلو ساخته شده تا طبق خواسته‌ی خیّام، در فصلِ بهار شکوفه‌های زردآلو بر مزارش بریزد.


ارتفاع بنای مقبره بیست و دو متر است و بر یک تقسیم‌بندی ده‌گانه روی قسمت پایه بنا شده که این عدد به‌عنوان نمادی از ریاضی و شخصیّت علمی خیّام انتخاب شده است. فاصله‌ی هر کدام از این پایه‌ها از دیگری پنج متر است و هر پایه از دو تیغه‌ی مجزّا تشکیل شده که به سمت بالا می‌روند و در هم گره می‌خورند. برخورد تیغه‌ها با هم فضاهای پُر و خالی ایجاد می‌کند و در انتهای محور عمودی و روی مرکزِ سقف آرامگاه، به ستاره‌ای تبدیل می‌شود که نمادی از آن وجه شخصیّت خیّام است که به علم نجوم و ستاره‌شناسی می‌پردازد.


در میان برخوردِ تیغه‌های پایه‌ها، قسمت‌هایی به شکل لوزی با کاشی پُر شده‌اند که از این فضا برای نگارش اشعار خیّام در نمای بیرونی آرامگاه استفاده شده است. در این کتیبه‌ها بیست رباعی از خیّام و به خطّ تعلیق نوشته شده است. خطّ تعلیق که اکنون تقریباً فراموش شده، اولین خوشنویسی خاصّ ایرانیان است و در زمان خیّام استفاده از آن بسیار متداول بوده است. خوشنویسی این کتیبه‌ها توسّط استاد مرتضی عبدالرسولی در سال 1339 انجام شده است. در نمای داخلی آرامگاه نیز قسمت‌های پُر با کاشی معرّقِ منقوش با نقوش گیاهی تزیین شده‌اند که به شخصیّتِ شاعر خیّام اشاره دارد.

اطراف بنا و حول یک دایره که در مرکزِ آن برجِ آرامگاه قرار دارد، هفت خیمه‌ی سنگی بسیار زیبا ساخته‌اند که در زیر هر یک حوضی با کاشی‌کاری‌های فیروزه‌ای قرار دارد.

از طرفی دایره نمادی از فلک و آسمان است و عدد هفت نیز اشاره به هفت فلک و دانشِ نجومِ خیّام دارد. خیمه‌ها برای تداعیِ نام خیّام انتخاب شده، چرا که خیّام فرزند یک خیمه‌دوز بود و او را به همین دلیل خیّام نامیده‌اند. در مجموع، فضای آرامگاه و باغ، فضایی بسیار لطیف و زیبا و شاعرانه و به خواستِ خود خیّام «گل‌باران» است. در قسمت‌های دیگر باغ نیز بناهایی به عنوان مهمان‌سرا و کتاب‌خانه و... برای رفاه حال بازدیدکنندگان و مهمانان ساخته شده است که مجموعه را کامل‌تر می‌کند.

+ تبسّم غبیشی ; ۱٢:۱٤ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/٤/۱٤
comment نظرات ()