ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

درخشش عمارت خورشید در کلات نادری

این مطلب در سایت رادیو فرهنگ منتشر شده است.

کلات در لغت به معنی «آبادی و زیستگاه بر فراز کوه» است. نام کلات در شاهنامه‌ی فردوسی در داستان فرود، پسر سیاوش آمده است و با این‌که در دوره‌های مختلف تاریخی، منطقه‌ی کلات مورد توجه حاکمان بوده، کلات نادری هویتش را از نادرشاه افشار می‌گیرد.

نادرشاه افشار در تاریخ، تصویری دوگانه از خود به یادگار گذاشته است: ابتدا برای ایرانیان نماد اتحاد و جهانگشایی و سخاوت بوده. هنگامی که او در خراسان به حکومت رسید، دستگاه حکومت مرکزی ایران رو به زوال می‌رفته و نادر نه‌تنها اتحاد را برای ایرانیان به ارمغان آورد، بلکه مهاجمان ایران را نیز شکست داد و تا هندوستان را فتح کرد. اما دوران پایانی حکومت او سرشار از خشم و ظلم و بدبینی است، تا جایی که پسرش نیز از خشونت وی در امان نماند و به دستور او کور شد.


کلات نادری، در شمال شرقی کشور و در میان کوه‌های هزار مسجد و در منطقه‌ای مطبوع و خوش آب و هوا قرار دارد. هنگامی که نادرشاه به حکومت رسید، در سال 1151 هجری قمری، دستور ساخت عمارت یا کاخ خورشید را در کلات نادری صادر کرد تا مکانی باشد برای حفظ جواهرات، گنجینه‌ها و غنایم جنگی او. تخت‌طاووس، الماس کوه نور، الماس دریای نور و گنج‌های حاصل از جهانگشایی او به هندوستان در این مکان نگه‌داری می‌شده. در واقع، دلیل انتخاب این محل برای نگهداری غنایم، نفوذناپذیری و محصور بودن عمارت در میان کوه‌ها بوده است.

عمارت خورشید بنایی هشت‌ضلعی است که روی چهار ردیف پلکان و در مرکز باغی قرارگرفته و در انتهای یک حوض طویل ساخته شده است. عمارت خورشید، در واقع، ساختمانی سه طبقه بوده که به دلیل مرگ نادرشاه طبقه‌ی سوم آن هرگز به پایان نرسید. نادر برای ساخت این عمارت از اسرای جنگی هندوستان استفاده کرده و عملیات ساخت آن در تمام طول دوران پادشاهی نادر ادامه داشته است.

در اطراف بنا هشت ایوان و دو ورودی مجزا قرار گرفته که به اندرونی‌های عمارت راه می‌یابد. نمای ساختمان به شیوه‌ی معماری هندی با سنگ‌های قهوه‌ا‌ی و اخرایی پوشیده شده و روی سنگ‌‌ها نقوش گیاهی نقر شده است. در مجموع،  این عمارت دوازده اتاق دارد و دیوارهای اتاق‌ها با تزئینات گچی و نقاشی دیواری از شاهزادگان نادری پوشیده شده است.

در قسمت‌‌های شرقی بنا نیز نقاشی‌های دیواری دیده می‌شود و دورتادور قسمت داخلی به آیات سوره‌ی «عم‌ّ یتسائلون» مزین است. زیرزمین عمارت به نگه‌داری خزانه‌‌‌ی نادر و احتمالاً زندانی‌های موقتی اختصاص داشته است. بعد از طبقه‌ی هم‌کف، شصت‌وشش ستون سنگی به شکل نیم‌استوانه، طبقه‌ی سوم را تشکیل می‌دهد. این ترک‌های نیم‌استوانه‌ای به نام «خیاری» معروف است. زیبایی این عمارت بیش‌تر به دلیل همین نمای خارجی کنگره‌دار است که شیوه‌ی معماری مغولی ـ هندی را به یاد می‌آورد.


عمارت خورشید در گذر  زمان دست‌خوش آسیب‌های زیادی شده و به همین دلیل، ارتفاع عمارت که ابتدا در حدود بیست‌وپنج متر بوده، اکنون به بیست متر کاهش یافته و از طبقه‌ی سوم آن چیزی جز یک مخروبه باقی نمانده است. خوشبختانه در سال‌های اخیر و به همت سازمان میراث فرهنگی استان خراسان رضوی، این بنای باستانی که در میان باغی زیبا و طبیعتی گیرا بنا شده، مورد مرمت قرار گرفته و هم‌ اکنون به عنوان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی شرق کشور به حساب می‌آید. گفتنی است که این مکان تاریخی و باصفا، از نظر زمان تنها حدود دو ساعت با حرم مطهر امام رضا (ع) فاصله دارد.

+ تبسّم غبیشی ; ۱۱:۱۱ ‎ق.ظ ; ۱۳٩۱/٤/۱۸
comment نظرات ()