ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

به وفای تو که بر تربت حافظ بگذر...

این مطلب در سایت رادیو فرهنگ منتشر شده است.

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی از غزل سرایان نامی ایران است که در قرن هشتم هجری قمری می‌زیست و به سبک عراقی غزل می‌سرود. او از تأثیرگذارترین شاعران بر شعر و ادبیات در دوران خود و حتا پس از آن است. در قرن هجدهم و نوزدهم میلادی، اشعار حافظ به زبان‌های اروپایی ترجمه شدند و بسیاری از ادیبان اروپایی را از خود متأثر ساختند. گوته، شاعر بلندآوازه‌ی آلمانی از حافظ و اشعار او بسیار تأثیر گرفته و بسیار از او نام برده است.

در حدود نیم قرن پس از وفات حافظ و در سال 856 هجری قمری، وزیر حاکم فارس عمارتی گنبددار برفراز مقبره‌ی حافظ ساخت و در مقابل آن حوضی بنا کرد. در قرن‌های بعد و در زمان صفویان و همچنین در زمان نادرشاه افشار، بنای آرامگاه چندین بار مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت. در قرن دوازدهم هجری قمری و به دستور کریم خان زند، بر روی مقبره‌اش سنگی مرمرین گذاشتند که تا امروز همان سنگ باقی مانده است. بر روی این سنگ دو غزل از حافظ و با خط نستعلیق حاجی آقاسی بیک افشار آذربایجانی نوشته شده است. همچنین تالاری ساخته شد که بر پایه‌ی چهار ستون سنگی بلند بنا شده بود و از طرف شمال رو به باغی بزرگ و زیبا باز می‌شد و در جنوب این تالار نیز مقبره‌ی حافظ قرار داشت. تالار از دو سوی شرق و غرب نیز به دو اتاق منتهی می‌شد.

در دوره‌ی قاجاریه نیز بنای آرامگاه چندین‌بار توسط حکمرانان فارس مرمت شد تا اینکه در دوران پهلوی و در سال 1314 هجری شمسی آندره گدار فرانسوی بنا بر سفارش وزارت فرهنگ آن دوران و با الهام از عناصر معماری دوران زندیه طرحی ارائه کرد که بنای جدید آرامگاه حافظ بر مبنای آن ساخته شد.


آرامگاه حافظ در مجموع دو هکتار وسعت دارد که ورودی یا دروازه‌ی اصلی آن رو به جنوب قرار گرفته است و دو درِ فرعی در جهت غرب قرار دارد و از جانبِ شمال، آرامگاه رو به یک گل‌خانه گشوده می‌شود.

تالار چهارستونه‌ای که از زمان زندیان باقی مانده بود، توسط گدار وسعت یافت و اتاق‌های اطراف آن برداشته شد. تالار کنونی پنجاه و شش متر طول و هشت متر عرض دارد که در دو سوی آن بیست ستون سنگی به ارتفاع پنج متر قرار گرفته. این تالار از جانب شمال و جنوب به دو صحن یا حیاط مشرف است. در جهت شرق و غرب نیز دو اتاق قرار دارد که به امور آرامگاه و سازمان میراث فرهنگی اختصاص دارد. در پیشانی این اتاق‌ها و همچنین پیشانی بالای ردیف ستون‌ها نیز اشعاری از حافظ با خط ثلث و روی کاشی نوشته شده است.


تالار با هجده پله به حیاط جنوبی منتهی می‌شود که در آن ردیف‌‌هایی از سرو، باغچه‌های گل، آب‌نما و در دو سوی آن نیز نارنجستانی معطر قرار دارد. ابعاد این صحن هشتاد متر در صد و پنجاه متر است و تقریباً دو برابر حیاط شمالی است که به طول شصت متر و همان عرض ساخته شده است. این صحن در گذشته یک گورستان بوده که مزار خواجه در میان آن قرار دارد و پنج پله بالاتر از سطح حیاط ساخته شده است. بر فراز سنگ کریم‌خانی گنبدی ساخته شده که هشت ستون سنگی به ارتفاع پنج متر آن را حمل می‌کند. طراحی سطح بیرونی گنبد شبیه کلاه قلندران است و پوشش داخلی آن با کاشی‌های معرق رنگی آراسته است و اطراف آن نیز اشعاری با خط ثلث روی کاشی‌ها نوشته شده است.

در دو سوی این صحن دو حوض چهارگوش بزرگ هست که به وسیله‌ی باغچه‌هایی پوشیده از چمن‌کاری و درختان سر و نارنج احاطه شده. در بخش‌های دیگر این حیاط کتاب‌خانه، چای‌خانه و غرفه‌های فروش کتاب و صنایع دستی قرار دارد. در غرب این صحن نیز آرامگاه دیگر بزرگان و ادیبان ایرانی قرار دارد که مهم‌ترینِ آن‌ها ملک‌الشعرای بهار است.

آندره گدار در دانشکده‌ی هنرهای زیبای پاریس درس خوانده بود و در سال 1307 هجری شمسی به ایران آمد تا به سازماندهی و مرمت بناهای تاریخی ایران کمک کند. وی سی و دو سال در ایران ماند و برای حفظ و نگهداری این آثار اقداماتی انجام داد. یکی از مهم‌ترین کارهای او در ایران، طراحی و ساخت بنای زیبا و معروف آرامگاه خواجه حافظ شیرازی است که شهرتی جهانی در میان شرق‌شناسان و علاقه‌مندان به شعر و ادبیات ایرانی دارد. این بنا همچنان توسط اداره‌ی میراث فرهنگی در حال توسعه، مرمت، دگرگونی و تکمیل است.

+ تبسّم غبیشی ; ۳:۱۳ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/٥/۱٦
comment نظرات ()