ادامه دارد...

هرچه تبسم غبیشی هرکجا می‌نویسد

مجموعه‌ی موزه‌ی ملی ایران

این مطلب در سایت رادیو فرهنگ منتشر شده است.

مجموعه‌ی موزه‌ی ملی ایران که دو ساختمان عظیم «موزه‌ی ایران باستان» و «موزه‌ی ایران دوران اسلامی» را در بر دارد، به موزه‌ی مادر کشور ایران معروف است. این مجموعه بیشترین یافته‌های باستان‌شناسی ایران را در زمینه‌ی تاریخ، فرهنگ، هنر و تمدن ایرانی از عصر پیش از تاریخ تا دوران اسلامی در دل خود جای داده است. این موزه در میدان ارگ تهران و در کنار مجموعه‌ی کاخ گلستان واقع شده است.


پیش از ساخت و بنای موزه‌ی ایران باستان در تهران، دو اقدام کوچک دیگر جهت نگهداری اشیاء تاریخی و قیمتی دربار پادشاهان ساخته شده بود. نخستین و قدیمی‌ترین موزه در سال 1294 هجری قمری به دستور ناصرالدین قاجار در ضلع شمالی کاخ گلستان برپا شد و هدایای خارجی شاهان قاجار و جواهرات سلطنتی را در خود جای می‌داد. پس از آن در سال 1295 هجری شمسی، زمانی که وزارت معارف و صنایع مستظرفه در ایران تأسیس شد، در یکی از اتاق‌های مدرسه‌ی دارالفنون بنا گشت. این موزه به همت مرتضی قلی‌خان ممتازالملک شکل گرفت و بیش از 270 شیء با ارزش و تاریخی در آن جای داشت که پس از مدتی آثار این مجموعه نیز از مدرسه درالفنون به تالار آئینه واقع در ساختمان مسعودیه منتقل شد.

برپایی این موزه و همچنین حفاری‌های کاوش‌گران و باستان‌شناسان اروپایی در سرزمین کهن ایران، انگیزه‌ای شد تا بنایی بزرگ‌تر جهت نگهداری آثار باستانی به دست آمده از حفاری‌ها احداث شود. از این رو به «آندره گدار» معمار فرانسوی که در استخدام دولت وقت ایران بود، طراحی نقشه‌ای جهت ساخت اولین موزه‌ی رسمی ایران سفارش داده شد. در سال 1316 هجری شمسی ساخت بنای «موزه‌ی ایران باستان» به همت دو معمار ایرانی به نام‌های «عباس‌علی معمار» و «استاد مراد تبریزی» پایان یافت و مورد بهره‌برداری قرار گرفت.


این موزه در فضایی به مساحت یازده هزار متر مربع و در سه طبقه ساخته شد. در ورودی آن با الهام از شیوه‌ی معماری دوران ساسانیان ایوانی بزرگ به شیوه‌ی طاق عظیم کسری یا ایوان مداین (واقع در عراق کنونی) بنا گشت. در این موزهه آثاری باستانی همچون کهن‌ترین ابزارهای سنگی با قدمتی تا هشتصد هزار سال، سفال‌های منطقه‌ی شوش و جیرفت، نخستین الواح گلی یافته شده از دشت خوزستان، مجسمه‌های گلی، ظروف، مجسمه‌ها و آثار زینتی مفرغی متعلق به لرستان، مهرها، ستون‌ها و تندیس‌های عظیم دوران هخامنشی، الواحی از خطوط کهن، موزاییک‌های دیواری و... نگهداری می‌شود. گستره‌ی زمانی این اشیاء از هشتصد سال پیش تا پایان دوران ساسانی را در دو بخش «دوران پیش از تاریخ» و «دوران تاریخی» در بر می‌گیرد.

در سال 1337 هجری شمسی، موزه‌ی دیگری در کنار ساختمان موزه‌ی ایران باستان احداث شد که قرار بود به عنوان موزه‌ی مردم‌شناسی مورد استفاده قرار گیرد. لیکن بعد از انقلاب ایران و با ایجاد سازمان میراث فرهنگی، آثار دوران اسلامی ایران از طبقه‌ی دوم موزه‌ی ایران باستان به این ساختمان مجزا و جدید منتقل شد. از آن زمان این دو موزه به مجموعه‌ای به نام «موزه‌ی ملی ایران» تغییر نام داد.


موزه‌ی دوران اسلامی ساختمانی سه طبقه است که محتویات طبقات آن به صورت موضوعی دسته‌بندی شده است. طبقه‌ی اول این ساختمان به سالن اجتماعات و نمایشگاه‌های موقتی اختصاص دارد. در طبقه‌ی دوم گنجینه‌ی قرآن و نسخه‌های خطی کتب علمی، ادبی و تاریخی قرار دارد. همچنین این طبقه آثاری با موضوع نقاشی و خوشنویسی، ادوات و ابزار کتابت، وسایل روشنایی، ابزار نجوم و ابزار پزشکی، و صنایع دستی چون سفالگری، فلزکاری، منسوجات و... را در خود جای می‌دهد.

در طبقه‌ی سوم اشیاء بر اساس سیر تاریخی و ارتباط با هنر معماری و تزئینات بنایی ارائه شده است. بیشتر این اشیاء در طی کاوش‌های باستان‌شناسی به دست آمده و یا مربوط به مجموعه‌های معتبری چون آستان شیخ صفی‌الدین اردبیلی است. آثاری همچون کاسه‌ی سفالی با کتیبه کوفی از نیشابور، کتیبه‌ی آجری به خط کوفی از مدرسه‌ی نظامیه‌ی خردگرد، قرآن مذهب و مرصع به خط احمدبن السهروردی، محراب کاشی زرین فام از امامزاده علی بن جعفر قم، کتیبه‌های خوشنویسی عمل یوسف بن علی بن محمد بن ابی طاهر از کاشان و... که دیدن این آثار و ظرافت‌های کاری هنرمندان بر روی کاشی، فلزات، چوب، گچ و غیره هر یک لطف و زیبایی خاصی دارد.

+ تبسّم غبیشی ; ۱۱:٤٧ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/٧/۱٢
comment نظرات ()